Kính gửi các anh Nguyễn Trọng Tạo, Trần Nhương, Lê Thiếu Nhơn,
Tôi có bài viết ngắn nhưng tâm huyết muốn đăng báo Văn Nghệ trước Đại hội. Anh Nguyễn Trí Huân đã hứa với tôi là sẽ đăng nguyên văn, nhưng thông tin mới nhất có được là sẽ bị cắt một số chỗ quan trọng (Chắc là vận động bầu cử cho ai đó – NTT). Vì vậy tôi xin các anh công bố nguyên văn trên blog của các anh. Chân thành cảm ơn.

Tô  Nhuận  Vỹ

Nhà văn Tô Nhuận Vỹ

Nhiệm kỳ vừa qua,Hội Nhà văn đã làm được nhiều việc hay (ở đây tôi chỉ xin nói tới chuyện “bếp núc” của Hôi,còn việc chủ yếu là sáng tác thì đã có nhiều người nói sâu và nặng rồi).Như những hoạt động để hình thành Bảo tàng văn học Việt nam suốt mấy năm qua (phần lớn không công khai trên báo Văn nghệ).Hội quan tâm đến cuộc sống của hội viên hơn(nhất là với “vùng sâu vùng xa”).Gần cuối nhiệm kỳ đã chú ý nhiều và cụ thể hơn đến việc giới thiệu văn học Việt nam ra thế giới.Đã khôn khéo và linh hoạt vận động Nhà nước đầu tư một lượng tiền bạc nhiều nhất từ trước tới nay cho Hội…..

Nhưng,có 3(ba) điều sau đây tôi  rất băn khoăn.

1. Khi đất nước mạnh mẽ đổi mới,người người nói chống bao cấp,ngành ngành nói chống bao cấp.Và tới giờ,chuyện chống bao cấp,chống “xin-cho”,dù còn nhiều nơi xộc xệch,cả nước đã tiến một bước dài.Riêng Văn học nghê thuật,riêng Hội nhà văn là “ngoại lệ”?Khoảng mươi năm trước,ngoài Hội TƯ,chỉ có vài Chi hội(Hội) các nơi.Nay thì đã có mười mấy Chi hội và Hội nhỏ,ở “vùng sâu vùng xa” cũng có,rất đông vui.Như ở Huế,khởi đầu chỉ có một Hội văn nghệ với 8 Phân hội,sau thành 8 Hội chuyên ngành và các Hội viên TƯ cũng thành lập 8 Hội chuyên ngành TƯ nữa,vị chi là gần 20 các loại Hội,cũng tá túc trong chỉ khuôn viên 26 Lê Lợi thôi.Và cả nước cũng theo cung cách đó,đã “đẻ” thêm đến gần ngàn hội lớn hội nhỏ,với đủ các loại chức danh Trưởng,Phó,thường trực,tổng số các loại cán bộ lãnh đạo có khi gần bằng hội viên.

Đã là tổ chức thì phải có đại hội,tổng kết,chương trình hoạt động,nhiều hội lẻ hội nhỏ có cả khuôn dấu,tài khoản,lại nhất bộ nhất bái ngửa tay xin tiền nhà nước,xin tiền đóng thuế của dân.

Dĩ nhiên,thành lập hàng trăm hàng ngàn hội lẻ đó đều có LÝ  chính đáng.Nhưng cộng tất cả những cái LÝ nhỏ đó thì không ra một cái  có lý to bự mà thành một cái ĐẠI VÔ LÝ là cả hệ thống nhà văn,cả hệ thống Văn học nghệ thuật đang theo đường hướng bao cấp triệt để hơn xưa nhiều.

Tôi không hiểu,đường lối của Đảng và Nhà nước đã có chi thay đổi khác với định hướng đổi mới trước đây không mà diện mạo tổ chức bây giờ của văn học nghệ thuật ra rứa?Và sự khác đi đó có giúp chi cho việc “đầu tư cho tác phẩm,công trình trọng điểm”,có giúp chi cho việc xây dựng một nền VHNT tiên tiến đậm đà bẳn sắc dân tộc hay không?

2- Việc hòa giải,hòa hợp dân tộc để phát huy toàn bộ sức mạnh của dân tộc nhằm hưng thịnh đất nước đã có đường hướng rõ ràng qua các nghị quyết,chủ trương,chính sách.Nhiều anh chị em nhà văn cho rằng Hội nhà văn,với đặc thù nghề nghiệp và vị trí của mình đối với xã hội,hoàn toàn có thể và nên(phải) đi hàng đầu trong chủ trương này khi chủ động làm chiếc cầu nối giữa các nhà văn trong nước và nhà văn Việt nam ở nước ngoài.Và từ các hoạt động đó tỏa rộng ra cộng đồng mà mình có ảnh hưởng lớn. Đã có một số nhà văn,cả trong và ngoài nước ,chẳng có ai khuyến khích,động viên,tổ chức,đã tự đến với nhau trong tâm thế vì nghĩa lớn của đất nước.Gần đây,Hội nhà văn cũng đã có một số động tác theo hướng này.Tuy nhiên,phải nói ngay rằng,gần như Hội nhà văn chưa hề có một chủ trương rõ ràng,chưa chủ động,tự tin để vạch ra chương trình hoạt động tích cực trên lãnh vực này.Không ít nhà văn Việt nam ở nước ngoài còn hoài nghi rằng Nhà nước Việt nam chỉ nói mà không làm,thậm chí nói một đường làm một nẻo,rằng nghị quyết 36 là không thực lòng và họ nhìn vào sự rụt rè,thiếu tự tin của Hội nhà văn trong không ít dịp quan hệ xem đó như là một minh chứng cho sự hoài nghi của mình.Vì sao Hội nhà văn không mạnh mẽ,không tự tin thực hiện đường hướng đúng đắn của Đảng và Nhà nước đúng như sức mạnh và ảnh hưởng xã hội mà mình có?Do Hội hay do trên?

 3- Về nhân sự điều hành hoạt động của Hội.

Trước đây định hướng của Đảng và Nhà nước là trẻ hóa đội ngũ này bởi sau bao năm cách mạng,như các loại báo cáo đã khẳng định, chúng ta đã đào tạo ra biết bao cán bộ trẻ “vừa hồng vừa chuyên”(kể cả trong VHNT).Nhưng vừa qua ở một số Đại hội VHNT chúng ta thấy một số gương mặt U80,U70,sau bao nhiệm kỳ vất vả vẫn còn phải gánh vác công vụ và hình như ở Hội nhà văn cũng đang theo xu thế đó? Tôi không nói già là cũ kỹ và trẻ là đổi mới mà thực tế cụ thể có lúc ngược lại,nhưng ở đây tôi chỉ băn khoăn một điều:cái gì khiến lãnh đạo không còn thực tin anh chị em trẻ(mà trẻ gì nữa khi họ cũng đã 45-50 tuổi) và đi ngược hẳn định hướng chỉ cách đây không lâu? Tôi có dính ít nhiều đến công tác đối ngoại của Hội nên thấy trong Hội,trong cơ quan Hội ,trong Ban chấp hành…có nhiều Hội viên ưu tú  mà chưa được phát huy khả năng.Mọi việc gần như đều dồn hết vào cho Chủ tịch Hội.Đã có một số dịp chứng kiến công việc của ông,có lúc tôi sững ra: kiểu làm việc khủng khiếp này mà kéo dài ít bữa nữa chắc ông “đi họp” quá!Trong lúc không ít thành viên BCH rất rảnh!Đó là chưa kể nhiều hội viên giỏi giang ở gần ngay Hội vẫn là kẻ xa lạ.Tôi lấy ví dụ như Nguyễn Quang Thiều.Một nhà văn có tài,đa tài nữa.Giỏi ngoại ngữ,có vị thế trên văn đàn quốc tế.Có quan hệ tốt với nhiều cơ quan,bạn bè trong nước và phong thái lẫn phong cách viết đều đậm chất vừa hiện đại vừa dân giã.Đặc biệt làm kinh tế,tổ chức sự kiện rất giỏi.Đó là mẫu Chủ tịch Hội nhà văn thời nay.Nhưng cũng còn nhiều lý do để nhiều người chưa ưng mẫu người “cứng đầu” này.Nên tôi chỉ mong lớp đàn anh như Hữu Thỉnh,Nguyễn Trí Huân kết hợp được với lớp   trẻ hơn như Nguyễn Quang Thiều,Hồ Anh Thái… thì hay biết bao.

Tôi không hiểu vì sao không kết hợp được.Do ông Hữu Thỉnh,ông Nguyễn Trí Huân hay do trên?

Huế cuối tháng7/2010